Tekst kuratorski
Moc twórcza to niekwestionowany świadomy wybór prowadzący do powstania określonej materii. Etymologicznie słowo „świadomość” oznacza dzielenie wiedzy, która w dużej mierze ma charakter doświadczenia indywidualnego. Artystka nie maluje mechanicznie pod wpływem natchnienia sączącego się z nieokreślonego absolutu, lecz dokonuje odpowiedzialnego wyboru.
Pytania zadawane o trwanie, o sens, o cierpienie, o doświadczenia są dla Heleny Rajskiej permanentne, niemniej jednak za każdym razem dają inne, nowe i świeższe świadectwo. Artystka wychodząc od indywidualnych lekcji stara się mówić językiem wspólnym dla wszystkich. Swoją twórczością zapełnia pole niewypowiedzianych słów, niedających się określić przeżyć i zmagań. Z pozycji jednostki suwerennie płynie w kierunku zbiorowych tonacji minorowych budując tym samym postać przekształconego człowieka transgresyjnego, tj. człowieka wielowymiarowego, zdolnego do przekraczania granic materialnych i metafizycznych.
Mistyczna sfera „poza” stopniowana jest dzięki malarskim niedopowiedzeniom, określonej formie i użytej symbolice. Zbrużdżenie farby, mechaniczne wytarcia i rysy prowadzą odbiorcę do tematu pamięci i jej pochodnych. Helena Rajska nie boi się dotknąć casusu niepamięci, jako jej paradygmatu. Wskazuje tym samym na tworzące się luki we wspomnieniach powstałe w momencie leczenia traum, czy przeżywania silnego stresu. Dzięki brakowi dążenia do przedstawienia konkretnej fizjonomii artystka uniwersalizuje, przekłada doświadczenie indywidualne na problemy dotykające zbiorowości. Pozwala na swobodną identyfikację, odnalezienie elementów wspólnych. Malarstwo staje się tym samym medium, przekaźnikiem między artystką a odbiorcą.
Każdy z prezentowanych cyklów nacechowany jest głęboką metaforyką ukrytą za świadomie stosowanym kolorem, konturem i formą. Nie bez powodu Helena Rajska w swoich obrazach stawia na dominantę niebieskiego i czerwonego, nie bez powodu doświadczenia psychiczne konstruuje w formie abstrakcji i nie bez powodu wraca do wcześniej przepracowanych motywów. Ponowne zderzanie się z przeszłością jest dla artystki czymś naturalnym, płynącym poniekąd z konieczności weryfikacji, czy aby na pewno emocje z nią związane nie uległy petryfikacji.
Autorka: Karolina Wójcik, Kraków 2022 r.
Recenzja
Czy możemy powiedzieć że artysta to utalentowany nerwicowiec ? Czy nerwicowiec z technicznymi zręcznościami, przy pomocy których „przekształca „ zasłania”, swoje , a zarazem nasze – bowiem wszyscy odczuwamy podobnie.
Obrazy Heleny Rajskiej to w jakimś stopniu plamy malarskie, które by równocześnie wyrażały barwę lokalną , atmosferę, światło i założenia kompozycyjne dążące do świeżego, naturalnego zobaczenia charakterystycznych przejawów codziennego kobiecego życia. Jednocześnie jej obrazy w energetyczny sposób zawierają opis psychiki ściśle związany z opisem topograficznym zawartym w namalowanych przez nią liniach liniach. Terminami topograficznymi są tutaj: nieświadomość, świadomość, oraz id – ego –m superego.
Uznanie drugiej głębszej w stosunku do świadomości , warstwy naszego życia psychicznego posiada jeszcze do końca nierozpoznane konsekwencje dla naszego myślenia o człowieku i jego aktywności, co artystka zdaje się zauważać i uwypuklać poprzez zastosowane kontrasty kolorystyczne oraz urozmaiconą strukturę na płótnie. Artystka swoimi środkami i sposobami szuka przeżytego osobiście wizerunku człowieka, a przynajmniej atmosfery, barwy i społecznego nastroju, w jakim zostaliśmy uwikłani.
Autor: Michał Strzelecki, Warszawa 2023 r.